የተስፋፋ የክትባት መርሃ ግብር (EPI)

epi

የክትባት ፕሮግራም ወጪ ቆጣቢ ከሆኑ የጤና ጣልቃ ገብነቶች አንዱ ሲሆን አናሳ የህክምና ተደራሽነት ያላቸውና ተጋላጭ የሆኑ ሰዎችን በተረጋገጡ ስልቶች ያግዛል። በክትባት ሊከላከሏቸው የሚቻሉ በሽታዎች(VPD) ጋር የተዛመዱ ሕመሞችን እና ሞቶችን ከመቀነስ አኳያ የሚለኩ ስኬቶች ብሔራዊ የክትባት መርሃ ግብር በኢትዮጵያ በ1980G.C ከተጀመረ ጀምሮ ተመዝግበዋል። አዳዲስ እና በተገቢው መጠን ያላገለገሉ ክትባቶችን ደረጃ በደረጃ በማስተዋወቅ በክትባት ሊከላከሏቸው የሚቻሉ በሽታዎችን በመቀነስ አስደናቂ ስኬቶች ተገኝተዋል፤ እናም በአሁኑ የክትባት መርሃ ግብር ውስጥ የተካተቱ አጠቃላይ አንቲጂኖች ወደ አስራ ሁለት ደርሰዋል። አገሪቱ በክትባት እና የክትባት ሂደት ጉዳይ ላይ መርሃ ግብሩን የሚመራ ገለልተኛ የባለሙያ አካል የሆነውን ብሔራዊ የክትባት ቴክኒካዊ አማካሪ ቡድን (NITAG) አቋቁማለች። የ ቅንጅት ማስተባበሪያ ኮሚቴ (ICC) ለረጅም ጊዜ የቆየ ሲሆን በEPI ላይ የአጋር ትብብርን ለመደገፍ የቻሉ ቅንጅቶችን እና ዋና ውሳኔዎችን የማከናወን መሰረታዊ ጥቅም አለው። የክትባት ግብረ ኃይል እና የቴክኒካዊ ንዑስ የሥራ ቡድኖቻቸው እንቅስቃሴዎችን በፀደቀው ዕቅድ መሠረት ተግባራዊ ያደርጋል።

 

አዲስ የክትባት መግቢያ 

በ 2007 የሂሞፊለስ ኢንፍሉዌንዛ ታይፕ ቢ(Hib) እና ሄፓታይተስ ቢ(Hep B) ክትባቶች ከDTP ጋር ተዳምረው ፔንታቫለንት ጥምር (DTP ‐ Hib ‐ Hep B) እንደ መደበኛ የክትባት መርሃ ግብር አካል ሆነዋል።  እንደዚሁም PCV‐10 (ኒሞኮካል ኩንጁጌት ክትባት ከ10 ሴሮቫለንት) እና የሮታቫይረስ ክትባቶች በ 2011 እና በ 2013 በብሔራዊ የክትባት መርሃ ግብር ውስጥ ተስተዋውቀዋል።  ኢንአክቲቭ የፖሊዮ ክትባት (IPV) በ 2015 ሲተዋወቅ በ2016 የተሳካው ከትራይቫለንት ኦራል ፖሊዮ ክትባት (tOPV) ወደ ባይቫለንት ኦራል የፖሊዮ ክትባት (bOPV) የመቀየር ሂደት ዝግጅት  ላይ ነበር።

የHPV ክትባትን በሀገር አቀፍ ደረጃ ለማስፋት እና ዕድሜያቸው 9 ዓመት ለሆኑ ልጃገረዶች እንደ መደበኛ ክትባት እንዲሰጥ የሁለት ዓመት የማሳያ ፕሮጀክት በ 2017 አጋማሽ ተጠናቋል። በ 2018 የሀገሪቱ የአንቲጅን ቁጥርን ከ 10 ወደ 12 ለማሳደግ ያበቁ አዲስ ክትባቶችን ወደ RI ፕሮግራም በማስተዋወቅ የክትባት አገልግሎቱን ማስፋፋት ችላለች።

ሁለት አዳዲስ ክትባቶች ለ14 ዓመት ልጃገረዶች የሚሰጥ የHPV ክትባት እና በ 15 ወር ዕድሜ ላይ የሚሰጥ ሁለተኛ ዙር የኩፍኝ ክትባት (MCV2) ወደ መደበኛው የክትባት መርሃ ግብር ተካተዋል። በክትባት መርሃ ግብሩ ላይ የነበራቸውን ተፅእኖ ለመገምገም የተቀናጀ HPV እና MCV2 PIE (የድህረ ትውውቅ ግምገማ) ተከናውኗል። ከጥር 2020 ጀምሮ የTT ክትባት በTd ክትባት የተቀየረ ሲሆን ምክንያቱም የTd ክትባት የቲታነስ እና ዲፍቴሪያ ጥምር ጥበቃ የሚሰጥ እና መቀየሩ በክትባት መርሃ ግብሩ ላይ ችግር ማይፈጥር በመሆኑ ነበር። በሰኔ 2020 በ COVID-19 ወረርሽኝ  መነሻ አካባቢ ላይ ለ 9-59 ወር ዕድሜ ላላቸው ሕፃናት ስኬታማ የክትትል ብሔራዊ የኩፍኝ ተጨማሪ የክትባት እንቅስቃሴ ተደርጓል። በዚህ ወቅት ከፖሊሲ አውጪዎች እና ከሌሎች ባለድርሻ አካላት ጋር የከፍተኛ ደረጃ ምክክር እና ውሳኔዎች የተደረጉ ሲሆን በእያንዳዱ እርምጃ የCOVID-19 የመከላከያ ስራዓቶች ተከናውነዋል። ከሁለት ዙር የ ኒሞኮካል ኩንጁጌት ክትባት (PCV 10) ወደ አራት ዙር የPCV 13 ክትባት የመቀየር ሂደቱ እስከ ሦስተኛው ሩብ 2020 ድረስ እየተካሄደ ነው።

በአደጋ ምዘና በመመራት እና የማጅራት ገትር በሽታን ለማስወገድ ኢትዮጵያ የማጅራት ገትር A ተጨማሪ የክትባት እንቅስቃሴዎችን በ3 ክፍሎች ከ2013-2015 አከናውኗለች። ሆኖም የማጅራት ገትር A ክትባት በ RI ፕሮግራም ውስጥ ገና አልተካተተም። የቢጫ ትኩሳት (YF) የአደጋ ግምገማ ተካሂዶ ለወደፊቱ የ YF ክትባት ማስተዋወቅ የሚያስፈልጋቸውን የአደጋ ሥፍራዎች ለይቷል።

 

 
imunization

 

በክትባት ሊከላከሏቸው የሚቻሉ በሽታዎች(VPD) ክትትል

በክትባት ሊከላከሏቸው የሚቻሉ በሽታዎች (VPD) ክትትል በኢትዮጵያ የሕዝብ ጤና ኢንስቲትዩት ውስጥ በሚገኘው የሕዝብ ጤና የድንገተኛ አመራር ቡድን የተቀናጀ ሲሆን ከብሔራዊ የክትባት ፕሮግራም ጋር በመተባበር ይሠራል። ከ 2014 ጀምሮ ሀገር ወለድ የፖሊዮቫይረስ ቫይረስ ሪፖርት አልተደረገም በመሆኑም አገሪቱ በ 2017 ከፖሊዮ ነፃ የምስክር ወረቀት ደረጃን አሟልታለች። ሆኖም አገሪቱ ተደጋጋሚ ከሌላ ሀገር የገቡ እና በሀገር ውስጥ በክትባት የተከሰጡ ተሽከርካሪ የፖሊዮቫይረስ (cVDPV) የተከሰተባት ሲሆን በተገቢ የወረርሽኝ ምላሽ መቆጣጠር ተችሏል። በጠቅላላው 30 የፖሊዮ ታካሚዎች ከነዚህም ውስጥ 27 cVDPV (በክትባት የተከሰጡ ተሽከርካሪ የፖሊዮ ቫይረስ) እና 3 የ VDPV ታከሚዎች ከሶስት ክልሎች በ 2019 እስከ 2020 ድረስ ሪፖርት ተደርገዋል።

አገሪቱ የ MNT ን የማስወገድ ስትራቴጂካዊ እንቅስቃሴዎችን መተግበር የጀመረች ሲሆን የሶማሌ ክልል በወቅቱ ማረጋገጥ ስላልቻለ እ.ኤ.አ. ሆኖም ፣ በክልሉ ውስጥ ከፍተኛ የቲ ቲ ሲአይኤስዎችን ከጨረሰ በኋላ በመጨረሻ ሰኔ 2017 ተረጋግጧል ፣ ይህም አገሪቱ ለኤንኤንኤን መወገድ የተረጋገጠ ሆኖ እንዲታወጅ አስችሏል።

የተፋጠነ የኩፍኝ መቆጣጠሪያ ስትራቴጂዎች ከ 2005 ጀምሮ በተተኪ SIAs እና በክትትል SIAs ደረጃ በደረጃ ተግባራዊ ተደርገዋል። የኩፍኝ ወረርሽኝ በተደጋጋሚ የተከሰተ ሲሆን ምርመራዎች ዋና ዋና ምክንያቶችን እንደሚከተለው አመልክተዋል። ክትባት ያልደረሰቸው ብዙ ተጋላጭ ሕፃናት መኖር፣ የክትባት አቅርቦት፣ አቀማመጥ እና አጠቃቀም ላይ ያሉ ችግሮች፤ እና የክትትል የኩፍኝ SIAS የማይደርሳቸው በዕድሜ የገፉ ቡድኖች የኩፍኝ ክትባት።

የቢጫ ትኩሳት (የ 2010 ወረርሽኝን ተከትሎ) እና የMen A የሽታን ሸክምን ለማወቅና የበሽታ አደጋ ቦታዎችን ለመለየት የአደጋ ግምገማዎች የተካሄዱ ሲሆን የ YF እና የMen A ክትባቶችን ለማስተዋወቅ ውሳኔ እንዲተላለፍ ረድቷዋል።

ኢትዮጵያ ለሮታቫይረስ እና ለልጆች የባክቴሪያ ማጅራት ገትር በሽታ መከላከያ ክትባቶችን ከመጀመሯ በፊት የበሽታውን ሸክም ለመመዝገብ ያገለገሉ እና የድህረ ክትባቱን ውጤትን ለመከታተል ያገለገሉ የ ሴንቲነል ሰርቬላንስ አድርጋለች።